burgerbeweging in actie

De weg naar aardgasloze verkavelingswijken in Vlaanderen is nog lang

In samenwerking met de inwoners van de Jef Buyckxstraat in Turnhout hebben burgerbeweging De Koep, Kelvin Solutions en SVG architectuur een case-onderzoek gedaan. Tijdens dit onderzoek werd afgetoetst wat er nodig is om een bestaande verkavelingswijk te transformeren zodat aardgas in de toekomst overbodig is. Een relevante vraagstelling, wetende dat 1 op 4 Vlamingen op een verkaveld perceel woont. Conclusie: de klok tikt en de uitdaging is enorm.

Om de klimaatdoelstellingen te behalen zullen gebouwen in Vlaanderen tegen uiterlijk 2050 volledig losgekoppeld moet zijn van het gebruik van fossiele brandstoffen voor verwarmingstoepassingen. Dit project had de ambitie om openingen te vinden naar een mogelijke aanpak en aanbevelingen te formuleren om tot een krachtdadig energiebeleid te komen. Als case werd de wijk van de Jef Buyckxstraat te Turnhout geselecteerd.
Het Vlaamse beleid ambieert dat iedere woning in Vlaanderen zou moeten voldoen aan een EPC-score lager dan 100 en zweert het gebruik van fossiele brandstoffen hierbij af. Dit vergt enorme inspanningen, wetende dat het gemiddelde kengetal van de EPC-score in Vlaanderen 350 kWh/m² bedraagt.
Voor het bepalen van het technisch – economisch renovatiepotentieel in de wijk, werd de vergelijking gemaakt tussen een basis- en een ingrijpende renovatie. De basisrenovatie bevatte een doorrekening van energiemaatregelen zonder dat ingrijpende breek en kapwerken nodig zijn. De Ingrijpende renovatie was een doorrekening van alle technisch mogelijke maatregelen(incl. breek en kapwerken) om de woning tot quasi nieuwbouwstandaard te brengen.

Investeringskost

Bij toepassing van een condenserende verwarmingsketel zou het gasverbruik zou bij de gewone basisrenovatie zo’n 20% lager kunnen uitvallen dan momenteel. Bij toepassing van een basisrenovatie op basis van elektrisch hybridewarmtepompen kan dit gasverbruik verder dalen tot 1/5e van het huidige gasverbruik. Een aanzienlijke daling maar nog steeds onvoldoende om aardgas helemaal te waren.
Bij uitvoering van een ingrijpende energetische renovatie kan aardgas worden ontkoppeld in de wijk door de overschakeling op individuele elektrische warmtepompen. Het resterende elektriciteitsverbruik zou zo’n 14% van het huidige finale energieverbruik bedragen. De investeringskost per woning bedraagt voor de basisrenovatie 30.000 à 35.000 euro inclusief BTW (exclusief subsidies). En voor de ingrijpende renovatie tussen de 57.000 en 85.000 euro inclusief BTW (exclusief subsidies). Aanzienlijke investeringen dus waar de energiebesparing helaas niet de toename van de investering volgt. Daardoor kan de economische winst met de huidige energieprijzen ontoereikend het renoveren motiveren. De terugverdientijden bedragen namelijk langer dan 27 jaar, in functie van het woningtype en het renovatiescenario.
De relatie tussen de ruimte en de energetische afdruk ervan is aanzienlijk. De mate waarin energierenovatie impact heeft op de ruimtelijke kwaliteit is afhankelijk van de voorgestelde renovatieoplossingen. Zo moet soms de bouwlijn worden overschreden, dreigt de harmonie in het straatbeeld te worden aangetast of zijn er intern constructieve ingrepen nodig om het nieuwe energieconcept met warmtepomp en ventilatie-unit te kunnen huisvesten. Ondanks de goede intenties op Vlaams niveau, structurele verdichting van een verkavelingswijk als lijkt doorgaans uitgesloten op korte of middellange termijn aangezien op dit moment het politieke en sociologische draagvlak en de economische en reglementaire impuls er voor ontbreken. Wel is er een nood aan de verrijking van de aanwezig woontypologie om de vergrijzing in de verkavelingswijk op te vangen.

Bewonersbevraging

Tijdens het project vond een bewonersbevraging plaats. Slechts een beperkt (<25%) aantal respondenten ziet renovatieverplichtingen als een goede maatregel. Ook het draagvlak om meer te betalen voor fossiel gebaseerd energieverbruik is zeer beperkt aanwezig (<20%).  Er is vooral aanhang voor maatregelen die vooral informatief en stimulerend zijn. Dit leunt aan bij een verderzetting van het huidige overheidsbeleid voor bestaande woningen, waarvan we weten dat dit onvoldoende is om de klimaatkloof te dichten. Ondanks de goede initiatieven die genomen (kunnen) worden om individuele woningeigenaars aan het renoveren te zetten, is er nood aan krachtige- en systeemoplossingen. Ruimtelijke ordening en de uitbouw van energienetwerken overstijgt de kavelschaal en vergt een gecoördineerd overheidsingrijpen.

88% van de respondenten gaf wel blijk van interesse om samen met zijn buurtbewoners bepaalde energiemaatregelen uit te voeren via een groepsaankoop. Wijkrenovatietrajecten en groepsaankopen kunnen een belangrijk deel van de oplossingspuzzel zijn. Er kan een hogere korting bedongen worden dan wanneer men individueel zou handelen. Het proces laat toe een gezamenlijke en betere kwaliteitscontrole uit te voeren. De betrokkenheid van een professionele facilitator kan bovendien zorgen voor meer efficiëntie. Op buurtniveau kan zelfs een katalyserend aanzuigeffect ontstaan.

Conclusies

We konden afleiden dat amper de helft  van de respondenten op de hoogte is van het lange-termijndoel dat de Vlaamse overheid voor ogen heeft voor bestaande woningen tegen 2050. Aanhoudende overheidscommunicatie tot in de straat hierover is en zal ontzettend belangrijk blijven.
De bereidwilligheid van woningeigenaars om over te gaan tot renovatie kent zijn grenzen, vaak zijn die gelegen op het punt waar een stof & geluid in de woning om de hoek loert. De bereidwilligheid van woningeigenaars om over te gaan tot een ingrijpende energetische renovatie is veel beperkter wanneer hiertoe geen aanleiding in de levenssituatie voor is dan de bereidwilligheid om tot een basisrenovatie. Vanuit beleidsperspectief is er daarom maatschappelijke druk om zoveel als mogelijk de “redelijkheid” te bewaren en bijgevolg zo weinig als mogelijk eigenaars – bewoners in een ingrijpend verplichtend kader te duwen. Dit brengt ons tot de conclusie dat we anderzijds:

• Zoveel als mogelijk natuurlijke transactiemomenten (zoals verkoop van woningen, heraanleg openbaar domein) moeten benutten, desnoods via verplichtingen;
• Sloop-en-herbouw en ingrijpende energetische renovaties moeten blijven stimuleren;
• Meer onderzoek moeten voeren om Vlaamse woningen aan een ingrijpende renovatie te onderwerpen die snel, goedkoop en zonder al te veel praktische hinder is;

De uitgebreide samenvatting alsook de verwijzing naar het integrale rapport zijn te lezen via deze link

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt met de steun van het Fonds Duurzaam Materialen- en Energiebeheer, beheerd door de Koning Boudewijnstichting.

 

FacebooktwitterpinterestFacebooktwitterpinterest

mijn2040_liggend_300

Cartoon
Schrijf u in op onze nieuwsbrief
Vul uw gegevens in om u te abonneren op onze nieuwsbrief.

Archief
Facebook